WIBOR to inaczej Warsaw Interbank Offered Rate. W jego sprawie wypowiedział się niedawno Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej.
WIBOR jest wskaźnikiem referencyjnym stopy procentowej, odzwierciedlającym poziom oprocentowania, po jakim banki deklarują gotowość udzielania pożyczek innym bankom w złotych polskich. Ustalany jest dla różnych okresów – najczęściej trzymiesięcznych i sześciomiesięcznych – i pełni funkcję ceny pieniądza w obrocie międzybankowym. Jego wysokość pozostaje w ścisłej relacji ze stopami procentowymi banku centralnego, w szczególności stopą referencyjną Narodowego Banku Polskiego.
WIBOR w umowach z konsumentem
W umowach kredytowych WIBOR stanowi zmienny element oprocentowania, do którego doliczana jest stała marża banku. Wahania wskaźnika przekładają się więc bezpośrednio na wysokość raty kredytu. Takie właśnie wahania spowodowały w ostatnich latach ogromny wzrost rat wynikających z umowy kredytobiorców, którzy jako właściciele nieruchomości, zawarli umowy z bankiem, jednocześnie ustanawiając hipotekę i wpisując ją do ksiąg wieczystych prowadzonych dla ich nieruchomości.
Funkcjonowanie WIBOR nie jest obecnie wyłącznie kwestią praktyki rynkowej. Mechanizmy ustalania wskaźników referencyjnych zostały uregulowane na poziomie prawa Unii Europejskiej w Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/1011. Rozporządzenie to wprowadza jednolite zasady opracowywania, nadzorowania i stosowania wskaźników referencyjnych w instrumentach oraz umowach finansowych. Zgodnie z jego definicją wskaźnikiem referencyjnym jest indeks wykorzystywany do ustalenia kwoty należnej z tytułu umowy finansowej. Trybunał uznał, że polski WIBOR spełnia te przesłanki, a w zasadzie, że jeśli je spełnia to nie może być mowy o automatycznym uznaniu postanowienia umownego, które ustanawia WIBOR jako składową umowy – za nieważne.
Obowiązek informacyjny banków dot. WIBOR
Trybunał natomiast podkreślił również inną istotną kwestię. Nie bez przyczyny spory sądowe dotyczące WIBOR koncentrują się przede wszystkim na przepisach o niedozwolonych postanowieniach umownych, tj. art. 385¹–385³ Kodeksu cywilnego, implementujących dyrektywę 93/13/EWG.
Zasadnicze pytanie dotyczy tego, czy postanowienie określające oprocentowanie poprzez odwołanie do WIBOR stanowi element głównego świadczenia stron oraz czy zostało sformułowane w sposób przejrzysty. Jeżeli uznać je za określające główne świadczenie, kontrola abuzywności (czyli inaczej dopuszczalności, ważności) dotyczy przede wszystkim wymogu transparentności, a zatem jasnego i przejrzystego informowania konsumenta.
W tym kontekście kluczowe znaczenie ma obowiązek informacyjny banku. Konsument powinien otrzymać przed zawarciem umowy jasne i zindywidualizowane informacje pozwalające ocenić ekonomiczne skutki kredytu, w tym ryzyko wzrostu stopy procentowej. Problemem nie jest więc sama legalność wskaźnika, lecz to, czy właściciel nieruchomości został w sposób wystarczający poinformowany o konsekwencjach zmiennego oprocentowania.
